Udhëheqësit evropianë kërkojnë të përfshihen plotësisht në negociatat për çështje që bien drejtpërdrejt nën juridiksionin e Bashkimit Europian, si sanksionet ekonomike ndaj Moskës dhe asetet e bllokuara të Bankës Qendrore Ruse. Të dy çështjet, së bashku me ofertën e Ukrainës për anëtarësim në BE, ishin pjesë e një plani fillestar prej 28 pikash të hartuar nga Shtetet e Bashkuara dhe Rusia pa pjesëmarrjen evropiane, çka ngjalli shqetësime se BE mund të lihet jashtë bisedimeve për sigurinë e kontinentit.
Drafti i diskutueshëm u shqyrtua të dielën në Gjenevë mes zyrtarëve amerikanë, ukrainas dhe evropianë. Si rezultat, teksti është ndryshuar dhe pritet të pësojë ndryshime të mëtejshme.
“Ka një moment të ri në këto negociata”, tha të hënën pasdite António Costa, president i Këshillit Evropian. Ai njoftoi se Shtetet e Bashkuara dhe Ukraina kishin raportuar diskutime konstruktive dhe përparim në disa çështje, por theksoi se disa pika mbeten për t’u zgjidhur. “Është gjithashtu e qartë se çështjet që kanë të bëjnë drejtpërdrejt me Bashkimin Evropian, si sanksionet, zgjerimi ose asetet e imobilizuara, kërkojnë përfshirjen dhe vendimmarrjen e plotë nga Bashkimi Evropian.”
Costa foli pas një takimi të posaçëm të udhëheqësve të BE-së në Luanda, në margjinat e samitit BE-Bashkimi Afrikan. Ky takim pasoi një takim të G20 në Afrikën e Jugut dhe u zhvillua ndërsa administrata amerikane shtynte për një marrëveshje të shpejtë, një qasje që shqetësoi udhëheqësit evropianë.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, përsëriti se ka “progres të mirë” por paralajmëroi që “mbetet punë për t’u bërë”. Ajo njoftoi gjithashtu një ndryshim të qasjes në lidhje me kufizimet ndaj forcave të armatosura ukrainase: sipas saj, çdo marrëveshje paqeje duhet të kufizojë madhësinë e forcave vetëm nëse Ukraina jep pëlqimin e saj. “Territori dhe sovraniteti i Ukrainës duhet të respektohen. Vetëm Ukraina, si një vend sovran, mund të marrë vendime në lidhje me forcat e saj të armatosura”, tha von der Leyen, dhe bëri thirrje për kthimin e fëmijëve ukrainas të rrëmbyer nga forcat ruse.
Evropianët po përpiqen t’i bëjnë ndryshime thelbësore planit original prej 28 pikash, i cili sipas tyre përmbante elemente që i favorshin Moskës. Teksti paraprak përmendte, ndër të tjera, një veto mbi anëtarësimin e Ukrainës në NATO, një kufizim të ushtrisë ukrainase në 600,000 personel krahasuar me rreth 900,000 sa ka aktualisht, dhe lëshime territoriale për zona që Rusia nuk i kontrollon ushtarakisht. Ai gjithashtu fliste për lirimin e aseteve të palëvizshme të Bankës Qendrore Ruse dhe për heqje graduale të sanksioneve. BE-ja ka argumentuar se Rusia duhet të paguajë dëmshpërblime për dëmet e shkaktuara në Ukrainë.
Zyrtarët evropianë u alarmuan nga ideja e zhbllokimit të aseteve të palëvizshme, duke paralajmëruar se kjo mund t’i shërbente përfitimit komercial të Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara dhe të paralizonte iniciativat evropiane për një kredi dëmshpërblimi për Ukrainën. Pas takimit të së hënës, disa udhëheqës, përfshirë Ulf Kristersson të Suedisë dhe Gitanas Nausėda të Lituanisë, kërkuan miratimin e shpejtë të kësaj kredie. Kristersson kërkoi gjithashtu sekuestrim të aseteve ruse të ngrira në vendet evropiane për t’i përdorur në forcimin e mbrojtjes së Ukrainës dhe për kompensimin e dëmeve.
Nga ana e tyre, Ukraina dhe SHBA-ja përshëndetën përparimin e bisedimeve dhe njoftuan një “kornizë paqeje të përditësuar dhe të rafinuar”. Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, tha se drafti me 28 pika ishte “evoluar” dhe shprehu optimizëm se pikat e pazgjidhura do të zgjidheshin. Ai pranoi se disa tema si asetet ruse duhen negociuar veçmas me aleatët e BE-së dhe NATO-s dhe se afati i propozuar nga administrata amerikane ishte fleksibël.
Këto vlerësime sjellën një lehtësim tek udhëheqësit evropianë, të cilët ishin të frikësuar të mbesnin mënjanë në një proces që mund të ripërcaktonte arkitekturën e sigurisë në kontinent për dekada.
Gjatë diskutimeve në Gjenevë, zyrtarët evropianë punuan për ndryshime në elementët më problematikë të tekstit. Një propozim i parë evropian, sipas Euronews, kërkon një armëpushim, heqjen e një vetoje ruse për Ukrainën në lidhje me NATO-n duke argumentuar se anëtarësimi është vendim i aleatëve, dhe përdorimin e aseteve të palëvizshme për kompensimin e Ukrainës. Plani sugjeron gjithashtu garanci të ngjashme me ato të NATO-s për Ukrainën, pa përcaktuar detaje të mëtejshme.
Zyrtarët e BE-së shmangën përdorimin e fjalës “kundërpropozim”, që mund të tensiononte marrëdhëniet me Uashingtonin; strategjia e tyre është të punojnë brenda parametrave të përcaktuar nga SHBA dhe të ndryshojnë kushtet në favor të Ukrainës sa më shumë të jetë e mundur. Një zëdhënës i Komisionit Evropian theksoi se ajo që ka rëndësi është përmbajtja e planit paqeje.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka shprehur nevojën që evropianët të përfshihen sa më shumë në proces, për të zbutur ndikimin rus mbi Shtëpinë e Bardhë. Për BE-në, rreziqet janë të larta: blloku mbetet mbështetësi më i madh i Ukrainës, duke ofruar më shumë se 187 miliardë euro ndihmë që nga fillimi i pushtimit; ka dhënë statusin e kandidatit Ukrainës, ka ndërtuar lidhje të forta me industrinë e saj të mbrojtjes dhe ka pritur rreth katër milionë refugjatë.
Çdo marrëveshje paqeje midis Ukrainës dhe Rusisë do të ketë jehonë dhe implikime afatgjata për gjithë Bashkimin Evropian. “Ne duhet të mbetemi të bashkuar dhe të vazhdojmë të vendosim interesat më të mira të Ukrainës në qendër të përpjekjeve tona. Kjo ka të bëjë me sigurinë e të gjithë kontinentit tonë, tani dhe në të ardhmen”, tha von der Leyen.
(Shërbimi i lajmeve: Telegrafi)
