Shkruan: Hetem Ramadani
Korrupsioni nuk është shpikje moderne. Tekstet më të hershme të Babilonisë flasin për padrejtësi dhe shpërdorim pushteti, por fakti që është i lashtë nuk e bën të pashmangshëm. Në mjedisin tonë ballkanik, ky fenomen është bërë normalitet: lajmet e përditshme për hetime ndaj ish-presidentëve, ish-ministrave dhe zyrtarëve të lartë e kanë natyralizuar atë. Pyetja reale nuk është pse ka korrupsion, por pse ai mbijeton, forcohet dhe pse shoqëria duket se e është pajtuar me të.
Korrupsioni si problem i ndërthurur
Në shkencën moderne, Max Planck na kujtoi se njeriu është pjesë e misterit që studion. E njëjta ide vlen dhe për korrupsionin: ne e analizojmë, ngremë reforma dhe mekanizma, por shpesh ata që vëzhgojnë janë pjesë e së njëjtës ndërthurje. Nëse vëzhguesi është i ndotur, vëzhgimi nuk sjell dritë. Korrupsioni nuk është vetëm shkelje ligjore; ai pasqyron një vetëdije të papërpunuar, të ndikuar nga frika, interesi dhe kushtëzime kulturore. Pyetjet racionale nuk mjaftojnë; duhet të lindin pyetje nga një vetëdije më e qartë.
“Korrupsioni nuk jeton në institucione, por në hijen e vetëdijes së pashqyrtuar. Kur njeriu ndriçohet, sistemi ndriçohet.” — Hetem Ramadani
Transformimi nuk nis me ndëshkim, por me ndërgjegjësim: kur vetëdija pasurohet dhe vëzhguesi pastrohet, fenomeni bëhet më i dukshëm dhe më i luftueshëm.
Trashëgimia e traumës
Përvojat kolektive dhe trauma historike ndikojnë në sjelljet shoqërore. Studiimet mbi epigjenetikën tregojnë se streset e gjata mund të lënë gjurmë në mënyrën e aktivizimit të gjeneve. Ballkani ka kaluar pushtime, shtypje dhe varfëri, që kanë krijuar një kujtesë kolektive pasigurie dhe mosbesimi. Kjo shpjegon klimën, por nuk justifikon kriminalitetin politik. Korrupsioni i sotëm ushqehet nga kapja e shtetit, drejtësia e komanduar, partitë që funksionojnë si ndërmarrje private, dhe mediat e varura nga pushteti.
Shoqëria si trup i inflamuar
Metafora e trupit të inflamuar përshkruan gjendjen shoqërore: stres i vazhdueshëm çon në inflamacion kronik, dhe organizmi shpenzon shumë energji për të mbrojtur veten në vend që të zhvillohet. Po kështu, energjia kolektive në shoqëri shkon në mbijetesë, frikë dhe reagime ndaj krizave, jo në kreativitet, edukim ose zhvillim. Kjo prodhon lodhje kolektive, rënie të shpresës dhe manipulim më të lehtë të popullsisë. Lodhja nuk është vetëm pasojë; ajo bëhet mjet pushteti për të ruajtur strukturat sunduese.
“Shoqëria e lodhur është trup i inflamuar. Lideri i së ardhmes nuk krijon inflamacion; ai krijon ekuilibër dhe qetësi.” — Hetem Ramadani
Liderët si mekanizëm i sëmundjes
Kur qelizat bëhen kancerogjene, ato konsumojnë organizmin në vend që ta shërbejnë. Në mënyrë të ngjashme, liderët që shfrytëzojnë shoqërinë nuk lindin rastësisht; ata prodhohen nga një arkitekturë pushteti ku drejtësia emërohet nga politika, prokuroria pengohet, dhe tenderët favorizojnë klientët. Kjo nuk është vetëm metaforë biologjike; është përshkrim i një sistemi të qëllimshëm.
“Lideri që humb egon, bashkohet me popullin dhe bëhet molekula e re e së ardhmes.” — Hetem Ramadani
Paradigma e rreme e dritës në fund të tunelit
Retorika e durimit dhe shpresës për një të ardhme më të mirë ka prodhuar gjenerata që lidhin shpresën me vuajtjen. Kjo është psikologji e nënshtrimit: populli është vendosur në një tunel që është ndërtuar për ta mbajtur atje. Paradigma e re nuk është të presësh fundin e tunelit, por të kuptosh se tuneli është krijuar për të kufizuar daljen.
“Lideri i së ardhmes nuk pyet si të dalë nga tuneli; ai pyet si të bëhet dritë para tunelit.” — Hetem Ramadani
Vetëdija dhe nevoja për veprim
Rritja e vetëdijes është e domosdoshme, por jo e mjaftueshme. Korrupsioni nuk mund të shembet vetëm me ndërgjegjësim; ai kërkon ndëshkim të vërtetë, transparencë të pakompromis, media të pavarura, institucione autonome, shkëputje të parasë nga politika dhe qytetarë që refuzojnë të jenë pjesë e zinxhirit kompromentues. Vetëdija pa veprim mbetet teori; reforma pa dhimbje është iluzion.
Përfundim
Korrupsioni nuk është mallkim historik, por strategji e ndërtuar për të kontrolluar. Shërimi fillon kur trauma identifikohet por nuk përdoret si justifikim; kur qytetarët kuptojnë se mund të jenë faktor ndryshimi dhe kur energjia kthehet nga mbijetesa në krijimtari. Shqipëria, Kosova dhe Ballkani nuk janë trup i sëmurë nga natyra, por trup i mbajtur i sëmurë. Kjo ndryshon vetëm kur shoqëria refuzon të jetë pjesë e inflamacionit dhe bëhet pjesë e shërimit.
/Telegrafi/
